Hàng chục nghìn công nhân tại Ấn Độ đang tham gia vào một quy trình lao động đặc biệt: họ gắn camera lên đầu, thường chỉ là một chiếc iPhone được cố định bằng băng dán, để ghi lại mọi cử động nhỏ nhất của bàn tay trong suốt ca làm việc. Mục tiêu của hành động này là cung cấp dữ liệu góc nhìn thứ nhất (egocentric data) cho các công ty sản xuất robot nhân hình. Từ việc bóc nhãn túi nhựa, khâu giày, hàn thép đến sắp xếp kiện hàng trong kho, mọi góc độ của bàn tay, áp lực cầm nắm và trình tự thao tác đều được số hóa. Với mức thù lao khoảng 2,62 USD mỗi giờ, những người lao động này đang trực tiếp huấn luyện các thuật toán để một ngày nào đó máy móc có thể thay thế chính họ trên dây chuyền sản xuất.
Theo báo cáo từ Bloomberg, những dữ liệu thô này là tài sản vô giá đối với các tên tuổi lớn trong ngành robot như Figure AI, Agility Robotics, Tesla hay Boston Dynamics. Thay vì tự ghi hình tại các nhà máy hiện đại, các tập đoàn này chọn cách mua lại dữ liệu từ các đơn vị trung gian. Điển hình là Egolab.AI, một startup được thành lập bởi hai thanh niên 18 và 19 tuổi tại Maharashtra, hiện đã trở thành một phần của mạng lưới cung ứng dữ liệu toàn cầu. Quy trình này biến trí nhớ cơ bắp và kỹ năng vật lý của công nhân tại các xưởng may hay nhà máy thép thành các bộ dữ liệu huấn luyện, giúp thu hẹp khoảng cách giữa các bản demo robot trong phòng thí nghiệm và khả năng vận hành thực tế tại hiện trường.
Quy trình thương mại hóa kỹ năng vận động và rủi ro thay thế
Sự bùng nổ của thị trường dữ liệu hành vi con người được thúc đẩy bởi nhu cầu cấp bách của ngành AI. Các công ty như Objectways thậm chí trả khoảng 3 USD mỗi giờ để ghi hình các công việc nội trợ như thái rau, gấp quần áo hay lau dọn. Đây là mắt xích quan trọng trong việc phát triển robot gia dụng. Tuy nhiên, điểm khác biệt đáng lo ngại nằm ở tính minh bạch: nhiều công nhân cho biết họ không hề được thông báo rằng những thước phim này sẽ được dùng để tự động hóa chính danh mục công việc mà họ đang đảm nhiệm. Điều này gợi nhắc đến mô hình của các nhà thầu tại Kenya, những người từng nhận 2 USD mỗi giờ để lọc nội dung độc hại cho OpenAI, nhưng ở đây, thứ được chuyển giao là kỹ năng vật lý thuần thục – tài sản duy nhất giúp người lao động duy trì vị thế của mình.
Mặc dù các dự báo từ Morgan Stanley cho rằng sẽ có hơn một tỷ robot nhân hình được sử dụng trên toàn cầu vào năm 2050, nhưng thực tế hiện nay cho thấy công nghệ này vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn lao động giá rẻ. Khoảng cách giữa những video trình diễn hào nhoáng và một robot có khả năng làm việc thực thụ đang được lấp đầy bằng hàng vạn giờ ghi hình thủ công. Việc các cơ quan quản lý lao động bắt đầu đưa các nhóm ngành như chuyên viên PR hay lập trình viên vào danh sách có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi AI cho thấy sự dịch chuyển này không chỉ dừng lại ở tầng lớp công nhân sản xuất. Ngay cả trong nội bộ các tập đoàn công nghệ lớn như Google, sự thiếu tin tưởng vào các bộ lọc tuyển dụng bằng AI cũng cho thấy những nghịch lý đang tồn tại trong quá trình tự động hóa hóa quy mô lớn.
Sự trỗi dậy của các hệ thống tự động hóa không chỉ là câu chuyện về thuật toán, mà còn là kết quả của một chuỗi cung ứng dữ liệu xuyên biên giới, nơi kỹ năng của con người được bóc tách và bán lại với giá rẻ. Khi ranh giới giữa việc hỗ trợ công việc và thay thế hoàn toàn trở nên mong manh, người lao động cũng như các nhà quản lý cần có cái nhìn thấu đáo về giá trị của dữ liệu hành vi. Việc chủ động cập nhật các kỹ năng mới và hiểu rõ cách thức vận hành của nền kinh tế dữ liệu sẽ là chìa khóa để thích nghi trong một thị trường lao động đang biến đổi sâu sắc dưới tác động của công nghệ robot.
Liên hệ qua Zalo
