Nghiên cứu học thuật từ Đại học Stony Brook, Trường Luật Columbia và Đại học Michigan đã theo dõi 14.419 cuốn sách điện tử tự xuất bản trên Amazon từ đầu năm 2023 đến giữa năm 2026. Kết quả cho thấy số lượng đầu sách trong danh mục này đã tăng gấp 38,3 lần, trong khi doanh thu hàng quý chỉ tăng trưởng 8,9 lần. Sự chênh lệch này tạo ra hiện tượng pha loãng thị trường (market dilution), nơi một lượng lớn tác phẩm mới đang tranh giành một nguồn tiền không tăng trưởng tương xứng. Đáng lo ngại hơn, các tiêu đề có sự can thiệp sâu của trí tuệ nhân tạo đang trực tiếp bào mòn phần lợi nhuận còn lại của các tác giả truyền thống. Ngay cả những người viết không sử dụng bất kỳ công cụ AI nào cũng ghi nhận thu nhập trên mỗi đầu sách sụt giảm ở 7 trên 8 thể loại được nghiên cứu. Thực tế này cho thấy chất lượng không thể tự bảo vệ mình trước làn sóng nội dung giá rẻ được sản xuất hàng loạt, buộc các nhà văn thực thụ phải đối mặt với một cuộc chiến không cân sức về số lượng và khả năng hiển thị trên nền tảng.
Thuật toán xếp hạng và nghịch lý về sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo
Dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng sách có nội dung AI đáng kể (chiếm hơn 1/4 văn bản) hiện chiếm 20% tổng số danh sách đang bán, nhưng chỉ mang về 11,3% doanh thu. Mặc dù độc giả vẫn ưu tiên các tác phẩm do con người viết — nhóm chiếm 72,5% doanh thu — nhưng sự hiện diện của AI trong danh sách bán chạy (bestseller) là không thể phủ nhận, khi chiếm tới 31% các vị trí mới ở các thể loại hư cấu được theo dõi. Điều này xảy ra do hệ thống xếp hạng của Amazon phụ thuộc một phần vào các tín hiệu như độ mới của danh sách và tốc độ đánh giá. Công cụ AI cho phép các “xưởng sản xuất nội dung” tạo ra hàng chục đầu sách mỗi tuần với chi phí gần như bằng không, khiến một tác giả tâm huyết chỉ viết một cuốn sách mỗi năm không thể cạnh tranh lại về tần suất hiển thị và khả năng khớp từ khóa tìm kiếm.
Hiện tại, các quy định của Amazon như giới hạn tải lên 3 đầu sách mới mỗi ngày hay yêu cầu công khai việc sử dụng AI vẫn chưa mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát tốc độ tăng trưởng của danh mục. Khi nguồn cung trở nên quá rẻ và việc khám phá nội dung phụ thuộc hoàn toàn vào thuật toán thay vì biên tập viên, các tác phẩm chất lượng dễ dàng bị nhấn chìm trong biển thông tin. Tình trạng này không chỉ diễn ra ở thị trường sách mà còn đang lan rộng sang các kho ảnh lưu trữ, cửa hàng ứng dụng và nền tảng khóa học trực tuyến. Việc lạm phát nội dung AI đang buộc các tác giả phải chấp nhận mức thù lao thấp hơn cho mỗi tác phẩm, minh chứng rằng công nghệ đang thay đổi cấu trúc kinh tế của ngành xuất bản theo hướng bất lợi cho những người làm nội dung thủ công.
Sự bùng nổ của sách AI trên Amazon là một minh chứng rõ nét cho thấy số lượng đang tạm thời lấn át chất lượng trong các môi trường kinh tế số bị chi phối bởi thuật toán. Để duy trì thu nhập và vị thế, các tác giả cần tập trung xây dựng thương hiệu cá nhân và kết nối trực tiếp với cộng đồng độc giả trung thành, thay vì chỉ dựa vào khả năng hiển thị tự nhiên của các nền tảng thương mại điện tử. Đồng thời, người tiêu dùng cũng cần có sự chọn lọc kỹ lưỡng hơn để ủng hộ những giá trị sáng tạo đích thực, góp phần cân bằng lại thị trường trước làn sóng nội dung sản xuất hàng loạt bằng máy móc.
Liên hệ qua Zalo
