Vào ngày 21 tháng 9 năm 2026, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) chính thức đưa vào vận hành SMART, một hệ thống trí tuệ nhân tạo được phát triển bởi công ty khởi nghiệp Air Space Intelligence (ASI) có trụ sở tại Boston. Việc triển khai ban đầu được giới hạn tại khu vực Washington D.C., bao gồm các sân bay Reagan National, Dulles và Baltimore-Washington International. Tuy nhiên, ngày ra mắt này đã không diễn ra suôn sẻ như mong đợi khi một sự cố hạ tầng nghiêm trọng xảy ra đồng thời tại khu vực Đông Bắc. Một mạch điện chính tại cơ sở kiểm soát radar Philadelphia bị hỏng, và khi hệ thống cố gắng chuyển sang chế độ dự phòng, các nhân viên phát hiện một đường dây cáp quang đã bị cắt đứt tại một công trường xây dựng ở New Jersey.
Sự cố kép này đã gây ra tình trạng hỗn loạn trên diện rộng với hàng trăm chuyến bay bị hủy bỏ, đặc biệt là tại sân bay quốc tế Newark Liberty, nơi không có chuyến bay thương mại nào có thể hạ cánh trong suốt hơn 7 giờ đồng hồ. Mặc dù SMART không phải là nguyên nhân gây ra sự chậm trễ này, nhưng sự trùng hợp này đã làm nổi bật khoảng cách giữa công nghệ dự báo tiên tiến và thực trạng hạ tầng vật lý lạc hậu. Một công cụ AI dù thông minh đến đâu cũng không thể cứu vãn tình hình khi các đường dây kết nối cơ bản bị đứt đoạn.
Vai trò của SMART và bài toán hiện đại hóa hạ tầng hàng không
Hệ thống SMART được thiết kế để tập hợp và phân tích khoảng 200 luồng dữ liệu khác nhau, bao gồm diễn biến thời tiết, lộ trình bay, lưu lượng giao thông và các chỉ số về nhân sự kiểm soát viên. Mục tiêu cốt lõi của công cụ này là phát hiện sớm các điểm nghẽn giao thông trước nhiều giờ hoặc thậm chí nhiều ngày, từ đó đưa ra các đề xuất điều chỉnh lịch trình hoặc định tuyến lại chuyến bay. Tuy nhiên, FAA nhấn mạnh rằng SMART không thay thế con người trong việc điều hành bay; mọi đề xuất từ thuật toán đều phải được nhân viên FAA và lãnh đạo các cơ sở tại chỗ xem xét và phê duyệt trước khi áp dụng thực tế.
Hợp đồng triển khai SMART có thời hạn 12 năm với trị giá lên tới 875 triệu USD, một con số khẳng định tầm quan trọng của phần mềm dự báo trong hệ thống không phận quốc gia. Để giành được dự án này, Air Space Intelligence đã vượt qua các đối thủ lớn như Palantir và Thales sau khi tự đầu tư gần 100 triệu USD để hoàn thiện nền tảng. Khoản đầu tư này nằm trong kế hoạch hiện đại hóa kiểm soát không lưu quy mô lớn mà Quốc hội Mỹ đã phân bổ 12,5 tỷ USD vào năm 2025, trong đó phần lớn dành cho việc nâng cấp hệ thống. Dù vậy, FAA ước tính sẽ cần thêm khoảng 20 tỷ USD nữa để hoàn tất quá trình chuyển đổi này.
Sự cố tại vùng Đông Bắc vừa qua, bắt nguồn từ sai sót của các đội thi công tại hiện trường, là một lời nhắc nhở rằng khả năng dự báo không đồng nghĩa với khả năng phục hồi. Trong khi SMART hứa hẹn mang lại những cảnh báo sớm về áp lực không phận, nó vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào các mạch điện và đường cáp nằm dưới lòng đất. Bài kiểm tra thực tế cho FAA trong thời gian tới không chỉ là việc vận hành hiệu quả các thuật toán AI, mà còn là đảm bảo tính dự phòng vật lý và duy trì hồ sơ bảo trì nghiêm ngặt để ngăn chặn những hỏng hóc cơ bản có thể làm tê liệt cả một khu vực.
Sự kết hợp giữa công nghệ dự báo SMART và nỗ lực nâng cấp hạ tầng phần cứng là lộ trình bắt buộc để giảm thiểu rủi ro cho ngành hàng không trong tương lai. Đối với các đơn vị vận hành và quản lý, việc đầu tư vào AI cần phải đi đôi với việc gia cố các nền tảng kỹ thuật cơ bản để đảm bảo rằng khi một hệ thống chính gặp sự cố, các phương án dự phòng luôn sẵn sàng hoạt động thay vì bị vô hiệu hóa bởi những tác động ngoại cảnh không đáng có.
Liên hệ qua Zalo
