Vào ngày 7 tháng 9 năm 2026, Tòa án nhân dân tối cao Trung Quốc đã ban hành các hướng dẫn tư pháp toàn quốc đầu tiên nhằm giải quyết các tranh chấp liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Đây là lần đầu tiên một nền kinh tế lớn đưa ra các quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường khi một hệ thống AI đưa ra thông tin sai lệch, giả mạo giọng nói hoặc khuôn mặt. Các quy tắc này bao quát từ công nghệ deepfake, hiện tượng ảo giác AI (hallucination) cho đến việc thuật toán tự ý đẩy giá. Ba đối tượng chính sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật bao gồm: người tạo ra nội dung giả mạo, nền tảng lưu trữ nội dung đó và người dùng trực tiếp nhập câu lệnh (prompt).
Theo quy định mới, việc sao chép khuôn mặt hoặc giọng nói của một cá nhân mà không có sự đồng thuận sẽ bị coi là hành vi chiếm đoạt ngay từ thời điểm khởi tạo. Nếu việc sử dụng hình ảnh giả mạo này nhằm mục đích lan truyền tin đồn thất thiệt hoặc bôi nhọ danh dự, thủ phạm sẽ phải chịu trách nhiệm kép: một cho hành vi sao chép trái phép và một cho hậu quả gây ra. Cách tiếp cận này trực tiếp nhắm vào các vụ lừa đảo tài chính xuyên biên giới vốn đang gây thiệt hại hàng chục triệu đô la, nơi những kẻ tội phạm sử dụng video giả dạng lãnh đạo doanh nghiệp để yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.
Cơ chế phân định trách nhiệm giữa nền tảng công nghệ và người dùng cuối
Một trong những điểm phức tạp nhất mà các hướng dẫn này giải quyết là hiện tượng ảo giác AI, khi các mô hình ngôn ngữ tự tạo ra các trích dẫn hoặc sự kiện không có thật. Theo quy định, công ty vận hành mô hình AI sẽ không tự động chịu trách nhiệm cho những sai sót mà họ không hề hay biết. Tuy nhiên, một khi có phản hồi về nội dung sai lệch gây hại và nền tảng không có động thái xử lý kịp thời, họ sẽ phải chia sẻ trách nhiệm bồi thường. Tiêu chuẩn thông báo và hành động (notice-and-act) này tương tự như cách quản lý bản quyền trực tuyến, buộc các ông lớn công nghệ như Baidu hay Alibaba phải thiết lập hệ thống gỡ bỏ nội dung giả mạo một cách quyết liệt hơn.
Đáng chú ý, người dùng không thể lấy lý do “do AI nói” để trốn tránh trách nhiệm. Nếu một cá nhân cố tình điều khiển AI tạo ra nội dung xúc phạm người khác dù biết rõ đó là thông tin sai sự thật, họ sẽ là đối tượng bị truy cứu đầu tiên. Tòa án cũng mạnh tay với tình trạng phân biệt giá bằng thuật toán, nơi các nền tảng tính phí cao hơn cho khách hàng trung thành đối với cùng một sản phẩm. Việc sử dụng thuật toán để áp đặt các mức giá khác nhau mà không có lý do chính đáng giờ đây sẽ bị coi là hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ quyền lợi sát sườn của người tiêu dùng trước sự thao túng của máy móc.
Quy định mới của Trung Quốc đã thiết lập một khung pháp lý cụ thể hơn hẳn so với Đạo luật AI của EU hay các quy định rời rạc tại Mỹ, vốn vẫn đang dừng lại ở mức thảo luận giả thuyết. Việc xác định rõ ai là người phải trả giá khi máy móc sai lầm không chỉ giúp bảo vệ nạn nhân của các vụ lừa đảo công nghệ cao mà còn buộc các doanh nghiệp phải ưu tiên tính an toàn thay vì chỉ chạy đua về tính năng. Để thích nghi, các doanh nghiệp và người dùng cần chủ động kiểm chứng thông tin và tôn trọng quyền sở hữu dữ liệu cá nhân, tránh rơi vào các rắc rối pháp lý khi ranh giới giữa thực và ảo ngày càng mong manh.
Liên hệ qua Zalo
