Các nhà sáng lập startup AI đang áp dụng một chiến lược định giá mới: chia nhỏ một vòng gọi vốn thành hai mức giá cổ phần khác nhau. Thay vì tổ chức các vòng gọi vốn liên tiếp gây xao nhãng quá trình phát triển sản phẩm, các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) dẫn dắt đã thiết kế cấu trúc cho phép hợp nhất hai chu kỳ tài chính vào làm một. Điều này giúp doanh nghiệp huy động được nguồn vốn lớn trong khi vẫn duy trì sự tập trung tối đa vào công nghệ cốt lõi.
Trường hợp của Aaru, một startup nghiên cứu khách hàng tổng hợp, là ví dụ điển hình cho xu hướng này khi huy động vốn từ quỹ Redpoint. Một phần lớn dòng vốn được bơm vào ở mức định giá 450 triệu USD, nhưng ngay sau đó, phần còn lại và các nhà đầu tư khác lại tham gia ở mức định giá lên tới 1 tỷ USD. Cách tiếp cận này cho phép Aaru ngay lập tức gắn mác kỳ lân (unicorn), dù thực tế giá trị trung bình của cổ phần thấp hơn con số truyền thông công bố rất nhiều.
Việc tạo ra một con số tiêu đề (headline valuation) khổng lồ mang lại lợi thế tâm lý cực lớn trong thị trường AI đang bão hòa. Theo Jason Shuman từ Primary Ventures, đây là chiến lược hiệu quả để ngăn chặn đối thủ cạnh tranh và thu hút nhân tài cũng như khách hàng doanh nghiệp. Khi một công ty được định giá tỷ đô, các nhà đầu tư khác sẽ dè chừng khi rót vốn vào các đối thủ đứng thứ hai hoặc thứ ba trong cùng phân khúc.
Tuy nhiên, giới chuyên gia như Wesley Chan từ FPV Ventures lại coi đây là dấu hiệu của một bong bóng công nghệ. Việc bán cùng một loại cổ phần với hai mức giá khác nhau trong cùng một thời điểm là điều hiếm thấy và tiềm ẩn nhiều rủi ro về mặt minh bạch. Các startup chấp nhận mức giá cao ngất ngưởng này đang tự đặt mình vào một thử thách sinh tồn, nơi họ buộc phải đạt được mức định giá cao hơn nữa trong vòng gọi vốn tiếp theo.
Nếu không thể chứng minh giá trị tương xứng với con số ban đầu, doanh nghiệp sẽ đối mặt với một vòng gọi vốn định giá thấp (down round) đầy đau đớn. Khi đó, tỷ lệ sở hữu của người sáng lập và nhân viên sẽ bị pha loãng nghiêm trọng, đồng thời làm xói mòn niềm tin của các đối tác chiến lược. Jack Selby từ Thiel Capital cảnh báo rằng việc theo đuổi những con số phù phiếm là một trò chơi nguy hiểm, có thể dẫn đến sự sụp đổ nhanh chóng nếu thị trường có sự điều chỉnh.
Đối với các nhà sáng lập, việc cân bằng giữa vị thế thị trường và giá trị thực tế là bài toán sống còn trong dài hạn. Thay vì chỉ tập trung vào những con số tỷ đô hào nhoáng, doanh nghiệp cần chú trọng vào việc xây dựng nền tảng kinh doanh bền vững để sẵn sàng cho những biến động khó lường của dòng vốn mạo hiểm. Hãy cân nhắc kỹ lưỡng các điều khoản định giá để đảm bảo quyền lợi cho đội ngũ cộng sự và duy trì đà tăng trưởng lành mạnh.
