Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vừa chính thức công bố kế hoạch 5 năm mới tại kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, đặt ra lộ trình đầy tham vọng nhằm đưa quốc gia này thoát khỏi sự lệ thuộc vào công nghệ phương Tây. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh các lệnh trừng phạt thuế quan lên tới 145% và những căng thẳng địa chính trị leo thang, khiến Bắc Kinh nhận thấy việc duy trì mối quan hệ đối tác với Mỹ không còn là lựa chọn an toàn. Mục tiêu cốt lõi của kế hoạch là thực hiện những bước nhảy vọt về khoa học để tự chủ hoàn toàn trong các lĩnh vực chiến lược.
Bản kế hoạch chi tiết kêu gọi Trung Quốc phải chiếm lĩnh “các đỉnh cao chỉ huy” về phát triển khoa học và đạt được những đột phá mang tính quyết định đối với công nghệ cốt lõi. Các lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu bao gồm máy tính lượng tử, mạng di động 6G, năng lượng hydro và năng lượng nhiệt hạch. Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo được xem là động lực tăng trưởng mới với chiến dịch “Hành động AI+”, tập trung vào việc phát triển các tác nhân AI tự chủ và hệ thống robot thông minh để thay thế con người trong các ngành công nghiệp đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng.
Dù đã đạt được một số thành tựu đáng ghi nhận như mô hình AI nguồn mở DeepSeek, Trung Quốc vẫn đang phải đối mặt với thực tế nghiệt ngã là sự phụ thuộc vào phần cứng của Mỹ. Hiện tại, các mô hình ngôn ngữ lớn của quốc gia này vẫn chủ yếu được huấn luyện trên hệ thống GPU của Nvidia, một rào cản mà Bắc Kinh đang nỗ lực phá bỏ bằng cách đẩy mạnh nghiên cứu các giải pháp thay thế nội địa. Để củng cố vị thế, Trung Quốc cũng dự kiến thắt chặt quyền kiểm soát đối với đất hiếm, một quân bài chiến lược không thể thiếu trong chuỗi cung ứng sản xuất chip toàn cầu.
Trên phương diện quốc tế, chiến lược này đang giúp Trung Quốc định vị lại vai trò của mình trong một trật tự thế giới đang biến động. Khi chính quyền Mỹ có xu hướng theo đuổi chính sách cô lập, Trung Quốc đã nhanh chóng ký kết các thỏa thuận thương mại mới với Canada và thúc đẩy hợp tác với Liên minh Châu Âu cũng như Nam Mỹ. Sự chuyển dịch này cho thấy Bắc Kinh đang nỗ lực xây dựng một hình ảnh đối tác ổn định và dự báo được, thu hút các quốc gia đang muốn tìm kiếm sự thay thế cho tầm ảnh hưởng kinh tế của Washington.
Sự kiên định của Trung Quốc trong việc làm chủ các công nghệ nền tảng sẽ tạo ra một cuộc tái cấu trúc sâu rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu những năm tới. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chủ động theo dõi sát sao lộ trình tự chủ công nghệ của Bắc Kinh để nhận diện các rủi ro và cơ hội mới khi thị trường công nghệ thế giới dần chia thành hai cực riêng biệt. Việc đa dạng hóa nguồn cung và nắm bắt các tiêu chuẩn công nghệ mới từ phía Trung Quốc sẽ là chìa khóa để duy trì lợi thế cạnh tranh trong tương lai.
