Tại diễn đàn AI for learning ở New Delhi, Chris Phillips, phó chủ tịch cấp cao của Google, đã chia sẻ một thực tế đầy bất ngờ: những bài học quan trọng nhất về việc mở rộng quy mô AI trong giáo dục không đến từ Thung lũng Silicon mà từ các lớp học tại Ấn Độ. Với dân số trẻ và hệ thống giáo dục phục vụ khoảng 247 triệu học sinh, Ấn Độ hiện là quốc gia có tỷ lệ sử dụng Gemini cho mục đích học tập cao nhất thế giới. Thay vì áp dụng một công thức chung cho toàn cầu, Google đang phải điều chỉnh chiến lược để thích nghi với một môi trường cực kỳ phân hóa, nơi quyền quyết định chương trình học nằm ở cấp bang và khả năng tiếp cận công nghệ vẫn còn nhiều hạn chế. Sự chuyển dịch này đánh dấu một bước ngoặt trong tư duy của các tập đoàn công nghệ lớn: từ việc xây dựng các sản phẩm đồng nhất sang việc tạo ra các công cụ có khả năng tùy biến linh hoạt theo nhu cầu của từng địa phương và tổ chức.
Thay đổi tư duy từ sản phẩm toàn cầu sang giải pháp bản địa hóa
Google đã nhận ra rằng AI trong giáo dục không thể là một sản phẩm được định nghĩa sẵn từ trung tâm. Tại Ấn Độ, nơi có gần 1,47 triệu trường học và hệ thống quản lý phi tập trung, các quyết định về chương trình giảng dạy thường thuộc về chính quyền cấp bang thay vì bộ giáo dục trung ương. Điều này buộc Google phải thiết kế các công cụ AI sao cho nhà quản lý và giáo viên là người quyết định cách thức và thời điểm sử dụng công nghệ, thay vì để công ty áp đặt quy trình. Đây là một sự thay đổi lớn so với truyền thống của các công ty công nghệ Mỹ vốn ưu tiên các giải pháp có thể nhân rộng hàng loạt một cách nhanh chóng dựa trên một bộ tiêu chuẩn duy nhất.
Bên cạnh đó, sự đa dạng về ngôn ngữ và phong cách học tập tại đây đã thúc đẩy việc áp dụng học tập đa phương thức (multimodal learning). Thay vì chỉ dựa vào văn bản, các công cụ AI của Google tại Ấn Độ đang tích hợp mạnh mẽ video, âm thanh và hình ảnh để tiếp cận học sinh ở những khu vực không có truyền thống học tập dựa trên tài liệu đọc viết chuyên sâu. Những thử nghiệm thực tế như chuẩn bị cho kỳ thi kỹ sư JEE Main hay chương trình đào tạo 40.000 giáo viên tại hệ thống Kendriya Vidyalaya đang trở thành hình mẫu để Google áp dụng cho các thị trường khác trên thế giới khi AI dần đi sâu vào hệ thống giáo dục công lập.
Đặt giáo viên làm trung tâm và thích nghi với hạ tầng hạn chế
Khác với xu hướng phát triển các ứng dụng AI tương tác trực tiếp với học sinh, chiến lược của Google tại Ấn Độ tập trung vào việc hỗ trợ mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh. Các công cụ được thiết kế để trợ giúp giáo viên trong việc lập kế hoạch giảng dạy, đánh giá và quản lý lớp học thay vì tìm cách thay thế họ. Quan điểm của Google là AI chỉ đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển của giáo dục khi nó được đặt dưới sự kiểm soát của con người. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các đối thủ như OpenAI và Microsoft cũng đang ráo riết thâm nhập thị trường này thông qua các chương trình tăng tốc học tập và đối tác chiến lược với các tổ chức chính phủ.
Thách thức lớn nhất mà Google đang đối mặt là hạ tầng công nghệ không đồng nhất. Nhiều lớp học tại Ấn Độ vẫn phải dùng chung thiết bị, kết nối internet không ổn định hoặc chuyển thẳng từ bút giấy sang các công cụ AI mà không qua giai đoạn sử dụng máy tính cá nhân. Việc học hỏi cách vận hành AI trong môi trường thiếu hụt tài nguyên giúp Google chuẩn bị tốt hơn cho các thách thức tương tự tại các quốc gia đang phát triển khác. Tuy nhiên, rủi ro về việc suy giảm tư duy phản biện do quá phụ thuộc vào AI cũng đã được chính phủ Ấn Độ cảnh báo, nhắc nhở các nhà phát triển công nghệ rằng việc đưa AI vào lớp học cần đi đôi với sự cẩn trọng về mặt khoa học nhận thức và kết quả học tập thực tế.
Thành công của Google tại Ấn Độ cho thấy tương lai của AI trong giáo dục phụ thuộc vào khả năng thấu hiểu bối cảnh địa phương và tôn trọng vai trò điều phối của người dạy. Đối với các nhà quản lý giáo dục và giáo viên, đây là thời điểm phù hợp để bắt đầu tiếp cận các công cụ AI không chỉ như một phương tiện giải trí mà như một trợ lý chuyên môn đắc lực để cá nhân hóa việc học. Việc chủ động thử nghiệm và đánh giá AI dựa trên nhu cầu thực tế của từng lớp học sẽ giúp chúng ta tận dụng tối đa công nghệ mà vẫn bảo tồn được giá trị cốt lõi của giáo dục là phát triển năng lực tư duy độc lập của con người.
